Πολιτισμός

Ο μακραίωνος πολιτισμός της Λήμνου είναι εμφανής μέσα από την τοπική αρχιτεκτονική, τη μουσική, το χορό, τις τέχνες και τα γράμματα.

Χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικά δείγματα του νησιού, που μαρτυρούν την πολιτιστική του ταυτότητα είναι τα μονώροφα ή διώροφα λιθόκτιστα σπίτια με τις κεραμοσκεπές και τα «αγκωνάρια», όπως και τα πλούσια αρχοντικά με τις επιβλητικές εισόδους. Άλλα διακοσμημένα με την τέχνη της λιθογλυπτικής που ήταν πολύ αναπτυγμένη στο νησί και άλλα με περίτεχνα κιγκλιδώματα και σιδερένιες πόρτες, που διασώζουν στοιχεία της αρχαίας τέχνης του Ηφαίστου.
Δείγματα της λιθογλυπτικής τέχνης διασώζονται εκτός από τα σπίτια, σε κρήνες, πηγάδια, σχολεία και εκκλησίες.
Σπουδαίο στοιχείο επίσης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Λήμνου αποτελούν οι μάντρες, τα αγροκτηνοτροφικά κτίσματα που βρίσκονται διάσπαρτα σε όλο το νησί.

Οι λιθοξόοι, οι σιδεράδες, οι καλαφάτες (μαραγκοί καραβιών), οι βαρελάδες, οι ράφτες έχουν σιγά σιγά εκλείψει και μαζί με αυτούς και κάποια από τα παραδοσιακά επαγγέλματα που ανθούσαν στο νησί. Σήμερα η γεωργία, η αλιεία και η κτηνοτροφία συνεχίζουν να απασχολούν τον ντόπιο πληθυσμό συνδυάζοντας τη μακραίωνη παράδοση με σύγχρονες μεθόδους παραγωγής.

Χαρακτηριστικές φιγούρες του νησιού οι κεχαγιάδες (ντόπιοι κτηνοτρόφοι) που ξεχώριζαν από την ιδιαίτερη φορεσιά τους. Στον ομώνυμο Λαογραφικό Σύλλογο στα Τσιμάνδρια διοργανώνουν πολιτιστικές εκδηλώσεις, αναβιώνουν παλιά έθιμα και χορεύουν τους δικούς τους χορούς τον «Κεχαγιάδικο», τον «Πάτμα» ή τον «Μπάλο».

Η Λήμνος σήμερα, συνεχίζει να διατηρεί ζωντανή την πολιτιστική της ταυτότητα μεταβιβάζοντας την στις νεότερες γενιές.
Πολιτιστικοί και αθλητικοί σύλλογοι αναπτύσσουν διάφορες δραστηριότητες με στόχο τη συνέχιση της πολιτιστικής παράδοσης.
Παραδοσιακές γιορτές, πανηγύρια και αναπαραστάσεις παλιών εθίμων αναβιώνουν σε όλους τους οικισμούς του νησιού με τη συμμετοχή κατοίκων και επισκεπτών. Οι πιο γνωστές από αυτές είναι:

Οι Ιπποδρομίες του Αϊ-Γιώργη

Το έθιμο των Ιπποδρομιών, που οι ρίζες του χάνονται στα βάθη του χρόνου, αναβιώνει κάθε χρόνο στην Καλλιόπη ανήμερα του Αγίου Γεωργίου. Οι νέοι του χωριού ξεκινούν από το ξωκλήσι του
Αϊ-Γιώργη έναν αγώνα με άλογα για να κερδίσουν προς τιμή του Αγίου. Μάλιστα το συγκεκριμένο έθιμο το σεβάστηκαν οι Τούρκοι κατακτητές, τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και συμμετείχαν και αυτοί μαζί με τους Έλληνες στον αγώνα.
Ο νικητής στεφανώνεται, βραβεύεται και ανοίγει το χορό στο πανηγύρι, που γίνεται την ίδια μέρα στην πλατεία του χωριού.

Οι Αποσορτές

Τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων είναι παράδοση στο νησί να σφάζουν γουρούνια. Από την κοιλιά των γουρουνιών κόβεται το κρέας «αποσορτή». Το κρέας αυτό μαγειρεύεται το ίδιο βράδυ και το τρώει όλη η οικογένεια συγκεντρωμένη.

 

Τα Μπατατσούδικα

Στις 5 Ιανουαρίου, την παραμονή των «Θεοφανείων», στο χωριό Παναγιά οι νοικοκυρές ζυμώνουν το προζύμι και αφού φουσκώσει κάνουν τις "μαρμαρίτες", τηγανίτες που τις ψήνουν σε πέτρινη πλάκα. Το βράδυ των Φώτων οι ανύπαντροι άνδρες του χωριού βγαίνουν να διώξουν τους Καλικάτζαρους για να έχει το χωριό τους ηρεμία όλο τον υπόλοιπο χρόνο. Όταν πέσει ο ήλιος ξεκινούν τραγουδώντας και χορεύοντας και ως τα ξημερώματα επισκέπτονται όλα τα σπίτια του χωριού. Την επόμενη μέρα οι ανύπαντρες κοπέλες ετοιμάζουν κεράσματα και φαγητά για να περιποιηθούν τους άντρες που έδιωξαν τους καλικάντζαρους. Το διώξιμο των κακών πνευμάτων κλείνει με φαγοπότι και γλέντι.

Η κλωστή του Βάρους

Γύρω στα 1916, ένας λοιμός έπληξε το χωριό Βάρος και οι κάτοικοί του πέθαιναν ο ένας μετά τον άλλο.
Μια γυναίκα του χωριού είδε στον ύπνο της τον Άγιο Χαράλαμπο, που της είπε να μαζέψει όλες τις γυναίκες του χωριού και να γνέσουν, σε μία μόνο μέρα, μια τρίκλωνη κλωστή για να ζώσουν μ' αυτή το χωριό. Η γυναίκα ακολούθησε τη συμβουλή του Αγίου και το χωριό σώθηκε.
Από τότε, κάθε χρόνο τη Σαρακοστή, οι γυναίκες γνέθουν κλωστή και στη γιορτή του Αγίου Χαραλάμπους μετά τη λειτουργία ξεκινάει μια πομπή από την εκκλησία, με επικεφαλής τον παπά του χωριού και αρχίζει το ζώσιμο του χωριού.

Τα πανηγύρια και οι γιορτές του νησιού

Μουσεία και Αρχαιολογικοί Χώροι